མང་ཚོགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང་མང་ཚོགས་ཀྱི་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་བྱེད་རྒྱུར་མཁས་པའི་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་གཞུང་གི་ངོས་ནས་བཤད་ན། རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ལ་བཀའ་ཁྱབ་བཏང་ནས་དགྲ་བོར་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པའི་ལས་འགུལ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ནང་ཞུགས་དགོས་པ་འདི་ནི་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་བཟང་པོ་ཟེར་བའི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་དེར་དམངས་ཡོངས་དམག་མི་ཡིན་ཟེར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཡུལ་དམག་ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་མང་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་དྲག་པོའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་ག་དུས་ཡིན་རུང་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་གཞུང་གིས་དོ་སྣང་བྱ་ཡི་ཡོད་པ་རེད། མའོ་ཙེ་ཏུང་གི་གསུང་བཏུས་ནང་གསལ་བར། ང་ཚོར་སྟོབས་ཤུགས་ལྡན་པའི་དངོས་གཞིའི་དམག་དཔུང་ཡོད་དགོས་པ་མ་ཟད། ད་དུང་ང་ཚོས་ཡུལ་དམག་གི་དཔུང་ཁག་ཤུགས་ཆེ་འཛུགས་གཉེར་བྱེད་དགོས་ཟེར་བ་དེ་ཡིན།

དེ་སྔ་སྤྱི་ལོ་༡༩༥༩ ལོར་ཟིང་འཁྲུག་ཞོད་འཇགས་ཟེར་བ་བཏང་བ་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་གཞུང་གིས་ཡར་ལངས་ཞིང་བྲན་ཟེར་བའི་ནང་ཡུལ་དམག་སྒྲིག་འཛུགས་བཙུགས་རྒྱུ་འགོ་བརྩམས་པ་ནས་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་ལ་མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་དུ་ཡུལ་དམག་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་ཞིང་ཁུལ་ཧ་ལམ་རེ་རེ་བཞིན་ཚང་མའི་ནང་དང་འབྲོག་ཁུལ་རེ་རེ་བཞིན། དེ་བཞིན་གྲོང་རྡལ་ནང་གི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་རེ་རེ་བཞིན་ཚང་མར་ཡུལ་དམག་ཡོད་པ་རེད། རྫོང་ཁག་སོ་སོའི་མི་དམངས་དྲག་ཆས་དཔུང་སྡེ་ཟེར་བ་དེ་ཡུལ་དམག་སྒྲིག་འཛུགས་དང་སྦྱོང་རྡར་བྱེད་མཁན་གྱི་ཐད་ཀའི་ཚན་པ་ཞིག་རེད། གྲངས་ཚད་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཡུལ་དམག་གིས་གཅིག་ནས་ཕྱི་ཕྱོགས་ལ་མཐའ་མཚམས་སྲུང་དགོས་པ་དང་གཉིས་ནས་ནང་གི་གྲལ་རིམ་དགྲ་བོ་ཟེར་བར་ཁ་གཏད་འཐབ་རྩོད་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་བོད་ལ་ས་སྲུང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་གཞུང་གི་དམག་དཔུང་ངོས་ནས་བྱས་ན་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་མནའ་མཐུན་སྟོབས་ཤུགས་ཤིག་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། དོན་དངོས་ཐོག་རྙིང་པ་བཞི་ཟེར་བ་གཏོར་བའི་དུས་དང་ཡང་ན་ལྷ་འདྲེ་གདོན་བགེགས་ཟེར་བར་འཐབ་འཛིང་བྱ་བའི་ལས་འགུལ་ཡིན་ནའང་འདྲ། ཡང་ན་ཤོག་ཁག་གཉིས་དབར་དབང་ཆ་རྩོད་རེས་བྱས་ཏེ་མཚམས་འཇོག་ཐབས་མེད་པའི་སྐབས་ལ་ཡང་ཡུལ་དམག་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་དུས་དམག་ཆས་མ་གྱོན་པའི་དམག་མིས་དེའི་ནང་མཉམ་ཞུགས་བྱས་པར་བརྟེན་ཧ་ཅང་འཁྲུག་པོ་ཡོད་པ་རེད། དེ་སྔ་མཆོད་རྟེན་གཏོར་མྱོང་ཡོད་པ་དང་ཕྱག་དཔེ་མེར་བསྲེགས་བཏང་མྱོང་ཡོད་པ། དེ་བཞིན་མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ལ་འགྲོ་མཁན་ཟེར་བར་འཐབ་འཛིང་བཏང་མྱོང་ཡོད་པའི་བྱམས་པ་རིན་ཆེན་ནས་རང་ཉིད་ཡུལ་དམག་བྱེད་མྱོང་བར་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་འདུག། ཁོང་ཚོ་འགོ་ཁྲིད་མཁན་གྱི་ཡུལ་དམག་རུ་དཔོན་ནི་ད་ལྟ་ཡང་མུ་མཐུད་གྲོང་མི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་དྲུང་ཆེ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་ཧུར་བརྩོན་ཅན་རྐང་བཙུགས་ཡིན་པ་རེད།

མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་ཡུལ་དམག་ལས་དོན་དེ་སྒྲིག་འཛུགས་དོན་ཐོག་ཏུ་འཁྱོལ་བ་དང་ཆབ་སྲིད་དོན་ཐོག་ཏུ་འཁྱོལ་བ། དམག་དོན་དོན་ཐོག་ཏུ་འཁྱོལ་བ་བྱེད་དགོས་པའི་མཛུབ་སྟོན་ལ་གཞིགས་ཏེ་བོད་དམག་ཁུལ་ཁང་གི་མཐོ་རིམ་དམག་དཔོན་ཞིག་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༩༧༢ལོར་བོད་རིགས་ཡུལ་དམག་ལས་བྱེད་པར་གཏམ་བཤད་ཅིག་སྤེལ་ཡོད་པའི་ནང་བརྗོད་དོན་དུ།

སྤྱི་ལོ་༡༩༦༩ ལོའི་རྗེས་ལ་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོར་ནང་དོན་གསར་པ་ཞིག་ཁ་སྣོན་བྱས་ཡོད་པ་སྟེ། དམག་གྲབས་བྱེད་པ་དེ་རེད། བཤད་པ་ལྟར་ན་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གསུམ་པ་མགྱོགས་པོ་ལངས་རྒྱུ་ཡིན་པས་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པ་དང་བཟོ་བཅོས་རིང་ལུགས་པས་རྡུལ་ཕྲན་དམག་འཁྲུག་སློང་སྲིད་པར་བརྟེན་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་བསྟུད་མར་འབོད་སྐུལ་བྱ་དོན་ལ། དམག་རྒྱག་གྲ་སྒྲིག་བྱ་དགོས་ཟེར་བ་དང་གབ་དོང་གཏིང་རིང་འདྲུས། འབྲུ་རིགས་རྒྱ་ཁྱབ་གསོག བཙན་བདག་མི་བྱེད་པ་ཟེར་བ། ཡང་མི་དམངས་ཀྱི་ཆེད་དུ་དམག་གྲབས་དང་མུག་སྐྱོབ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་པ་ཟེར་བ་བཅས་ཡིན། དམག་ཇུས་ཀྱི་གནས་བབ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་ཡིན་པ་བརྗོད་པའི་བོད་འདི་ཡང་དམག་གྲབས་ཀྱི་དུས་རིམ་ནང་ཚུད་ཡོད་པ་རེད། གྲོང་རྡལ་མང་པོ་དཔེར་ན་ལྷ་ས་དང་གཞིས་ཀ་རྩེ། ཆབ་མདོ་སོགས་ས་གནས་ཀྱི་ཡུལ་དམག་ཚོ་ཞིང་འབྲོག་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་དམག་ནང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་ནང་ཞུགས་དགོས་ཀྱི་མེད་པ་ཡིན་རུང༌། ངེས་པར་དུ་མི་དམངས་ཀྱི་མཁའ་ཉེན་འགོག་བྱེད་ལས་གྲྭ་ཟེར་བའི་འཛུགས་སྐྲུན་ནང་ཞུགས་དགོས་ཀྱི་ཡོད། འདི་ནི་ཏག་ཏག་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་བཏོན་པའི་གབ་དོང་གཏིང་རིང་འདྲུས། འབྲུ་རིགས་རྒྱ་ཁྱབ་གསོག བཙན་བདག་མི་བྱེད་ཟེར་བའི་དམག་གྲབས་ཀྱི་བྱེད་ཕྱོགས་དེ་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་ཆེད་རྒྱ་ནག་དབུས་གཞུང་ནས་ས་གནས་བར་རྒྱལ་ཡོངས་རང་བཞིན་གྱི་མི་དམངས་ཀྱི་མཁའ་ཉེན་འགོག་བྱེད་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་ཚོགས་ཆུང་ཟེར་བ་བཙུགས་པ་དང་ཞིང་ཆེན། གྲོང་ཁྱེར། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་བཅས་སོ་སོར་ཡང་མི་དམངས་ཀྱི་མཁའ་ཉེན་འགོག་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཚོགས་ཆུང་ཟེར་བ་བཙུགས་ཡོད་པས་སྐབས་ཤིག་རིང་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ས་གནས་གང་སར་མཁའ་ཟོན་གབ་དོང་འདྲུས་པ་དང་མཁའ་ཟོན་གབ་ཁུང་བཟོས་པ། མཁའ་ཉེན་འགོག་བྱེད་ཀྱི་སྦྱོང་རྡར་བྱེད་པའི་མཐོ་རླབས་ཤིག་འཕྱུར་ཡོད་པ་བཞིན་བོད་ལ་ཡང་དམིགས་བསལ་གང་ཡང་བྱུང་མེད།

དེང་སང་ལྷ་སར་དེ་སྔའི་མཁའ་ཟོན་གབ་ཁུང་དེ་རིགས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དཔེར་ན་ཕོ་བྲང་པོ་ཏཱ་ལ་གནས་ཡུལ་གྱི་དམར་པོ་རིའི་ཤར་ངོས་ཀྱི་འོག་དེར་ཡོད་པའི་མཁའ་ཟོན་གབ་ཁུང་སྒོ་བཀག་ནས་ཡོད་པ་རེད་ལ། ནུབ་ངོས་ཀྱི་མཁའ་ཟོན་གབ་ཁུང་འདི་འབྲུ་ཆང་བཙོང་སའི་ཆང་ཁང་ལ་བསྒྱུར་བ་བཏང་ཡོད། དེའི་མདུན་དུ་ལྕགས་པོ་རི་དང་མུ་འབྲེལ་ནས་ཡོད་པའི་ཆུ་ཀ་ལའི་ལས་ཁུངས་འདི་དེ་སྔ་མཁའ་ཟོན་བཀོད་འདོམས་ཁང་གནས་ཡུལ་དེ་རེད། བཤད་པ་ལྟར་ན་ལྕགས་པོ་རིའི་འོག་ལའང་མཁའ་ཟོན་གབ་ཁུང་ཡོད་པ་རེད་འདུག ཡང་དེར་མཁའ་ཟོན་གབ་ཁུང་འདྲུས་དགོས་དོན་ཐད་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་བཤད་སྲོལ་ནི་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་གུང་ཁྲན་ཚོགས་པའི་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་འདི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་པར་བརྟེན་གལ་ཏེ་དགྲ་བོའི་གནམ་གྲུས་ཚུར་རྒོལ་བྱས་ན་འགོ་ཁྲིད་ལས་བྱེད་ཚོ་ལམ་སེང་བྲོས་བདེ་པོ་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན་པ་རེད་ཅེས་དང༌། ཡང་གྲོང་མི་ལྷན་ཁང་ཁག་ནས་ཀྱང་བར་སྐོར་ཁྲོམ་གཞུང་རྙིང་པའི་ཐོག་མཁའ་ཟོན་གབ་ཁུང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་འདྲུས་ཡོད་པས་ད་ལྟ་གནས་ཡོད་མེད་ཤེས་མ་སོང༌། བཅའ་འདྲི་ཞུས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་མི་མང་པོས་གསུངས་པར་ཏག་ཏག་དམར་པོ་རིའི་འོག་ལ་མཁའ་ཟོན་གབ་ཁུང་རྒྱ་ཆེ་འདྲུས་པ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ད་དུང་རིའི་ཁོག་པའི་ནང་འབར་རྫས་ཧ་ཅང་མང་པོ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་དབང་གིས་ཕོ་བྲང་པོ་ཏཱ་ལའི་རྨང་གཞི་དང་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་གཏོར་བཤིག་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེན་ཕོག་སྟེ་སེར་ཁ་གས་ཡོད་པ་རེད། སྐབས་དེ་དུས་ལྷ་ས་སློབ་འབྲིང་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཞིག་གིས་སློབ་ཚན་ཚུགས་སྐབས་རྟག་ཏུ་འབར་རྫས་འབར་བའི་འུར་སྒྲས་རྣ་བ་ཡང་འོན་གྲབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དུས་ད་ལྟ་ཡང་དྲན་གསོས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་སྐབས་རེ་ཉེ་འགྲམ་ལ་སླེབས་དུས་ཐ་ན་ས་སྟེང་དུ་གཡོ་འགུལ་ཐེབས་པའི་ཚོར་སྣང་ཡོང་གི་འདུག་ཅེས་གསུངས་བྱུང། ཡང་ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་རིང་ཕོ་བྲང་པོ་ཏཱ་ལར་བསྐྱར་དུ་ཉམས་གསོ་བྱེད་དགོས་པ་ནི་ཏག་ཏག་དེ་སྔ་ས་ཕུག་གཏིང་རིང་འདྲུས་པ་དང་དེ་བཞིན་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་གཞུང་གིས་ཤུགས་དྲག་ཆེན་པོས་ཕོ་བྲང་པོ་ཏཱ་ལར་མེ་སྒྱོགས་བརྒྱབས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཕུགས་སྐྱོན་འདི་འདྲ་བཟོས་ཡོད་པ་རེད།

དོན་དངོས་ཐོག་དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཕུགས་སྐྱོན་སྔར་ལྟར་གནས་མུས་ཡིན་པ་རེད། དེ་ཡང་དམངས་ཟེར་བ་འདི་དམག་ཟེར་བར་བསྒྱུར་བ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གཞུང་རྩ་གཏོར་བཏང་བ་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། བྱམས་དང་སྙིང་རྗེ་ལྡན་པའི་ནང་པ་སངས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་འདི་བོད་ནང་དར་བ་ནང་བཟུང་སྲོག་གཅོད་སྤངས་ནས་འཚེ་བ་མེད་པའི་ལྟ་གྲུབ་དེ་བོད་མི་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ནའི་ད་ཆ་གུང་ཁྲན་ཚོགས་པས་བོད་ཀྱི་ས་གནས་ཡོངས་རྫོགས་ནང་དམངས་ཡོངས་དམག་མི་ཡིན་ཟེར་བ་ཤུགས་ཆེན་སྤེལ་གྱི་ཡོད་པས་མང་ཚོགས་དཀྱུས་མ་དེ་ཚོའི་ལག་ཏུ་མཚོན་ཆ་འཁྱེར་བའི་དམག་མིར་འགྱུར་རུ་བཅུག་ནས་རང་གི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་པའི་གྲོང་པ་ཁྱིམ་མཚེས་དང་ཕ་ཡུལ་གཅིག་པ་སོགས་ཚང་མ་གྲལ་རིམ་དགྲ་བོ་ཟེར་བ་མ་ཡིན་ནམ་སྙམ་པའི་བསམ་ཚོད་བྱེད་དགོས་པ་དང་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་དོགས་ཟོན་ཆེར་སྐྱེད་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་སོགས་ནི་དྲག་ཤུགས་དང་འཇིགས་སྐུལ་གྱི་ས་བོན་འདི་ལྟོས་ས་ལྟོས་ཕྱོགས་ཞི་བདེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཡུལ་ཁམས་དེར་འདེབས་འཛུགས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་གདོན་མི་ཟ་བ་ཡིན།

ཕོ་བྲང་པོ་ཏཱ་ལའི་གཤམ་འོག་གི་མཁའ་ཟོན་གབ་ཁུང་འདི་འབྲུ་ཆང་བཙོང་སའི་ཆང་ཁང་ཞིག་ལ་གྱུར་ཡོད་པ་རེད།